Jak wiadomo edukacja młodego człowieka, jest jednym z kluczowych elementów jego rozwoju. Jednak nie każdy uczeń ma takie same szanse, by to rodzina zapewniła mu wszystkie rzeczy niezbędne do nauki i rozwoju w szkole. Stąd tak ważna jest pomoc państwa i samorządów w tym zakresie.
Pomoc materialna dla uczniów
Pomoc materialna przysługuje i jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych.
Środki na realizowanie tego celu mogą zostać określone zarówno w budżecie państwa jak i w budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego (np. gminy). Zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty, pomoc materialna dla ucznia może mieć charakter socjalny albo motywacyjny. Co istotne, danemu uczniowi może być przyznana jednocześnie pomoc materialna o charakterze socjalnym jak i motywacyjnym.
Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są:
- stypendium szkolne;
- zasiłek szkolny;
a świadczeniami pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym są:
- stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe;
- stypendium Prezesa Rady Ministrów;
- stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania;
- stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
Pomoc materialna przysługuje m.in. zarówno uczniom szkół publicznych, niepublicznych i niepublicznych szkół artystycznych o uprawnieniach publicznych szkół artystycznych oraz słuchaczom kolegiów pracowników służb społecznych – do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia.
Formy pomocy
Najczęstszą formą pomocy jest przyznanie uczniowi stypendium szkolnego.
Stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych (chodzi tu o stan pewnego rodzaju nieporadności życiowej rodziców lub opiekunów prawnych, np. nieumiejętności przystosowania się do zmieniających się warunków materialnych, znalezienia nowej pracy, sprawowania efektywnej opieki nad dzieckiem), alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Stypendium szkolne nie przysługuje jednak uczniowi, który otrzymuje inne stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych.
Stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie:
- całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą;
- pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników;
- świadczenia pieniężnego (ale tylko w przypadku niemożności i niecelowości udzielenia pomocy materialno-rzeczowej).
Kryterium przyznania stypendium szkolnego jest wysokość dochodu na członka rodziny danego ucznia
Stypendium szkolne może zostać przyznane na okres od jednego do dziesięciu miesięcy w danym roku szkolnym.
Od stypendium szkolnego należy odróżnić zasiłek szkolny. O ile stypendium szkolne jest uzależnione od dochodu i okoliczności wskazanych w art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, o tyle zasiłek szkolny jest ściśle związany z sytuacją przejściową, której nie można było przewidzieć. Przesłanką przyznania zasiłku szkolnego jest zdarzenie losowe. Jest to podstawowa cecha odróżniająca stypendium szkolne od zasiłku szkolnego. Zasiłek szkolny może zostać również przyznany tym uczniom, których sytuacja materialna jest dobra, lecz przejściowo ze wskazanych powodów uległa ona pogorszeniu.
Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego.
Co istotne, o zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku.
Sposób ubiegania się o pomoc materialną
Sposób i tryb ustalania stypendium szkolnego i jego wysokości oraz tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego ustala rada gminy (miasta) w formie regulaminu.
Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, czyli stypendium szkolne i zasiłek szkolny są przyznawane przez wójta/burmistrza/prezydenta miasta:
- z urzędu,
- na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia,
- na wniosek dyrektora szkoły, dyrektora kolegium pracowników służb społecznych oraz dyrektora ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego.
W sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne, które mogą być zaskarżone do organu wyższego stopnia.
Wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym powinien zawierać w szczególności:
- imię i nazwisko ucznia i jego rodziców;
- miejsce zamieszkania ucznia;
- dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z zastrzeżeniem, że w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej;
- pożądaną formę świadczenia pomocy materialnej inną niż forma pieniężna.
Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się co do zasady do dnia 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku:
- uczniów i słuchaczy szkół, w których zajęcia dydaktyczno-wychowawcze rozpoczynają się w pierwszym, powszednim dniu lutego – do dnia 15 lutego danego roku szkolnego;
- słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych – do dnia 15 października danego roku szkolnego.
Stypendium za wyniki lub osiągnięcia
Oprócz opisanych wyżej form pomocy, szkoła może udzielać stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe.
Stypendium za wyniki w nauce może być przyznane uczniowi, który uzyskał wysoką średnią ocen oraz co najmniej dobrą ocenę zachowania w okresie (semestrze) poprzedzającym okres (semestr), w którym przyznaje się to stypendium, a stypendium za osiągnięcia sportowe może być przyznane uczniowi, który uzyskał wysokie wyniki we współzawodnictwie sportowym na szczeblu co najmniej międzyszkolnym oraz co najmniej dobrą ocenę zachowania w okresie (semestrze) poprzedzającym okres (semestr), w którym przyznaje się to stypendium.
O przyznanie stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe uczeń może ubiegać się nie wcześniej niż po ukończeniu pierwszego okresu (semestru) nauki w danym typie szkoły. Stypendium za wyniki w nauce nie udziela się uczniom klas I-III szkoły podstawowej oraz uczniom klasy IV szkoły podstawowej do ukończenia pierwszego okresu (semestru) nauki. Z kolei stypendium za osiągnięcia sportowe nie udziela się uczniom klas I-III szkoły podstawowej.
Dyrektor szkoły powołuje w szkole komisję stypendialną. Wniosek o przyznanie stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe wychowawca klasy składa do komisji stypendialnej, która przekazuje wniosek wraz ze swoją opinią dyrektorowi szkoły. Stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe jest wypłacane raz w okresie (semestrze) i jest ono wypłacane ze środków przyznanych przez organ prowadzący na ten cel w budżecie szkoły.
Dodatkowo, uczniom wyróżniającym się swoją wiedzą i umiejętnościami mogą zostać przyznane m.in.:
- Stypendium Prezesa Rady Ministrów;
- Stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania;
- Stypendium ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego;
- Stypendium prywatne (przyznawane przez osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego).
Autorką artykułu jest:
Adwokat Patrycja Patriak
