Hejt w Internecie

Hejt w Internecie – co to jest i jak z nim walczyć?

Wszechobecna cyfryzacja i dostęp do Internetu ułatwiają i urozmaicają nam codziennie funkcjonowanie. Jednak z drugiej strony, w sieci czyha na nas wiele zagrożeń i nieodpowiednich treści. Jednym z coraz bardziej powszechnych, a zarazem negatywnych zjawisk jest tzw. hejt, którego doświadczają osoby w każdym wieku, bez względu na płeć, zajęcie czy wykształcenie.

Co to jest hejt?

Polskie słowo „hejt” pochodzi o angielskiego słowa „hate”, czyli nienawiść, nienawidzić. Według Słownika Języka Polskiego, hejt to obraźliwy i zwykle agresywny komentarz internetowy czy też mówienie w sposób wrogi i agresywny na jakiś temat lub o jakiejś osobie.

Mianem hejtera (osoby szerzącej hejt) określa się z kolei osobę, która zamieszcza w Internecie obraźliwe komentarze, które mają sprowokować do kłótni, promować mowę nienawiści, obrażać, obniżać samoocenę osoby hejtowanej (obrażanej).

Na czym polega hejt?

Hejt w Internecie to zjawisko polegające na rozpowszechnianiu obraźliwych i poniżających treści w formie pisemnych wypowiedzi i komentarzy, grafik (tzw. memów) nagrań audio oraz wideo. Treści mające cechy hejtu internetowego często zawierają różnego typu wulgaryzmy i przekraczają granice akceptowalnej i kulturalnej krytyki. Hejt internetowy jest więc rodzajem cyberprzemocy (cyberbullyingiem), będącej formą przemocy psychicznej, która polega głównie na nękaniu i zastraszaniu przy użyciu Internetu. Hejterzy korzystając z pozornej anonimowości, jaką oferują współczesne technologie, do przekazywania obraźliwych treści używają różnego typu forów dyskusyjnych, social mediów, komunikatorów i kanałów internetowych.

Cyberprzemoc może przybierać wiele form, a przykładami hejtu internetowego są m.in.:
• obraźliwe komentarze – są to poniżające i często wulgarne uwagi zamieszczane pod postami w mediach społecznościowych, na blogach oraz w sekcji komentarzy pod artykułami;
• szantaż emocjonalny – wysyłanie wiadomości zawierających groźby karalne, obelgi lub inne formy nękania;
• negatywne posty i tweety – będące tzw. mową nienawiści, agresywne i obraźliwe wpisy szkalujące określone osoby lub grupy;
• ośmieszające memy – bardzo popularne w sieci obraźliwe grafiki, których tworzenie i publikowanie ma na celu zazwyczaj ośmieszenie kogoś;
• nagrania wideo – filmiki lub relacje na żywo zawierające treści obrażające lub kompromitujące innych;
• doxing – forma cyberprzemocy polegająca na gromadzeniu i wykorzystywaniu danych zebranych w Internecie na temat innych osób w celu zawstydzenia, zastraszenia, zniesławienia, bądź wywołania u ofiary poczucia zagrożenia;
• stalking online – uporczywe i uciążliwe wysyłanie wiadomości oraz śledzenie aktywności ofiary w Internecie.

Przyczyny hejtu

Hejt w sieci ma wiele przyczyn. Najczęściej jako przyczyny obraźliwych komentarzy i mowy nienawiści w Internecie wskazuje się:
• chęć obrażania innych,
• siła wynikająca z bycia anonimowym,
• zazdrość, np. w stosunku do osób bogatszych, lepiej wykształconych, odnoszących sukcesy,
• zły nastrój, negatywne emocje, kiepskie samopoczucie i próba odreagowania negatywnych emocji,
• stereotypy i uprzedzenia w stosunku do określonych grup społecznych, zawodowych, politycznych,
• silne (a nawet skrajne) poglądy polityczne,
• niezadowolenie ze swojej obecnej sytuacji życiowej.

Skutki hejtu

Hejt w Internecie bardzo często ma znaczący, długotrwały i destruktywny wpływ na psychikę ofiar tego zjawiska. Do najistotniejszych negatywnych skutków psychicznych osoby doświadczającej przemocy emocjonalnej w sieci należą:
• niskie poczucie własnej wartości,
• depresja,
• myśli samobójcze,
• fobia społeczna i zaburzenia lękowe,
• zachowania agresywne lub autoagresywne,
• obniżenie aktywności i jakości życia.

Ze względu więc na te poważne konsekwencje psychiczne a niejednokrotnie też fizyczne, ważne jest, nie tylko to aby osoby doświadczające hejtu otrzymały pomoc, ale też by społeczeństwo okazywało dezaprobatę wobec cyberprzemocy i reagowało na wszelkie formy hejtu internetowego.

Jakie kary czekają na hejterów?

Hejterom wydaje się, że pozorna anonimowość jaką zapewnia im Internet pozwoli im uniknąć jakiejkolwiek kary. Jednak organy ścigania coraz częściej i sprawniej są w stanie namierzyć osobę, która szerzy swoją negatywną działalność w Internecie.

I chociaż w polskim porządku prawnym nie znajdziemy dosłownego przestępstwa „hejtu”, to jednak działania hejtera mogą wypełniać znamiona takich czynów zabronionych jak: zniesławienie – art. 212 k.k., zniewaga – art. 216 k.k., groźba z powodu dyskryminacji – art. 119 §1 k.k., groźba karalna – art. 190 § 1 k.k., uporczywe nękanie, tzw. „stalking” – art. 190a k.k., zmuszenie groźbą innej osoby do określonego działania – art. 191 § 1 k.k., nawoływanie i pochwalenie przestępstwa – art. 255 k.k., nawoływanie do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość – art. 256 k.k., publiczna zniewaga z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości – art. 257 k.k., złośliwe niepokojenie – art. 107 Kodeksu wykroczeń.

Za przestępstwa te grozi kara grzywny, ograniczenia wolności, a w niektórych przypadkach nawet kara pozbawienia wolności.

Dodatkowo, hejtera można pozwać cywilnie za naruszenie dóbr osobistych. Osoba, która stała się ofiarą hejtu, gdy jej dobro osobiste zostało zagrożone bądź naruszone może na drodze cywilnej żądać:
• zaniechania działania, które narusza dobra osobiste takiej osoby – np. usunięcia komentarza, wpisu, artykułu;
• usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego – np. sprostowania opublikowanych treści, informacji; opublikowania przeprosin;
• zadośćuczynienia;
• zapłaty określonej sumy pieniężnej na wybrany cel społeczny;
• odszkodowania.

Stąd w przypadku doświadczania hejtu w Internecie, jego ofiara powinna jak najszybciej zareagować, zabezpieczyć szkalujące ją wpisy, np. robiąc zrzuty ekranu, i zawiadomić organy ścigania, które powinny pomóc w zidentyfikowaniu sprawcy.

Odpowiedzialność nieletnich

Niestety, wśród tzw. hejterów znajduje się bardzo wielu ludzi młodych. Trzeba więc pamiętać, że również nieletni nie pozostają bezkarni za podejmowane przez siebie działania.

Co do zasady odpowiedzialność karną ponosi osoba, która ukończyła 17 lat. Ale wobec osób, które dopuściły się czynów karalnych (tj. przestępstwa czy wykroczenia) po ukończeniu 13 lat, ale przed ukończeniem 17 lat, stosuje się przepisy ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z dnia 9 czerwca 2022 r.
Postępowanie takie prowadzi sąd rodzinny. Wobec nieletniego mogą być
Ponadto dbanie o dobrostan psychiczny może pomóc w radzeniu sobie ze stosowane środki wychowawcze, środek leczniczy oraz środek poprawczy. Kara może być orzeczona wobec nieletniego tylko w przypadkach określonych w ustawie, jeżeli inne środki nie są w stanie zapewnić resocjalizacji nieletniego.

Jak reagować na hejt w Internecie i bronić się przed nim

Ochrona przed hejtem w Internecie wymaga przede wszystkim świadomości, jakie metody stosują hejterzy oraz szybkiego podejmowania odpowiednich kroków. Do najważniejszych działań, jakie warto podejmować w sytuacji dostrzeżenia oznak hejtu należą:
• ignorowanie hejtera – w przypadku „zdalnych napastników” często najlepszą reakcją jest brak reakcji, czyli unikanie polemiki z hejterem i brak odpowiedzi na jego zaczepki;
• dbanie o bezpieczeństwo w sieci – dostosowanie ustawienia prywatności w mediach społecznościowych i ograniczenie kręgu osób, które mogą komentować nasze posty;
• blokowanie i powiadamianie administratorów – wykorzystywanie opcji blokowania użytkowników i zgłaszanie hejterskich treści do moderatorów i administratorów serwisów internetowych;
• dokumentowanie dowodów cyberprzemocy – zapisywanie wszelkich obraźliwych komentarzy i wiadomości w formie zrzutów ekranu, gdyż mogą się one przydać jako dowody w sprawie przeciwko sprawcy hejtu internetowego;
• zgłaszanie podejrzenia popełnienia przestępstwa do organów ścigania;
• szukanie wsparcia i dbanie o zdrowie psychiczne – rozmowa z zaufanymi osobami lub skorzystanie z profesjonalnej pomocy psychoterapeuty. stresem spowodowanym hejtem w Internecie.

Jeśli więc Ty lub ktoś z Twoich bliskich jest ofiarą hejtu – nie milcz, działaj i zgłoś sprawę do odpowiednich organów i instytucji.