Jest wiele definicji kryzysu oraz wiele jego obszarów. Każdy człowiek jest inny, podobnie jak każda sytuacja kryzysowa. W codziennym życiu często używamy słowa „kryzys”, możemy mówić o kryzysie w pracy, kryzysie wieku średniego czy kryzysie w związku. Ale czym tak naprawdę jest kryzys psychologiczny ? Jakie niesie za sobą konsekwencje ? Dlaczego psychologia traktuje go jako zjawisko sytuacyjne, a nie jedynie jako „wewnętrzny problem” człowieka ? Poniżej przyjrzymy się temu pojęciu.
Kryzys psychiczny, jako kryzys sytuacyjny wyłania się w obliczu rzadkich i nadzwyczajnych zdarzeń, których człowiek nie jest w stanie przewidzieć i kontrolować. Kluczem do odróżnienia kryzysu sytuacyjnego od innych kryzysów jest: jego przypadkowość, nagłość, wywoływany wstrząs, nasilenie i często katastroficzny wymiar.
Cytując jedną z wielu definicji kryzysu, można zatem stwierdzić, że „kryzys jest odczuwaniem lub doświadczaniem wydarzenia, bądź sytuacji jako trudności nie do zniesienia, wyczerpującej zasoby wytrzymałości i naruszającej mechanizmy radzenia sobie z trudnościami”.
Kryzys psychologiczny to moment, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie zawodzą. Jest to intensywnie przeżywany stan emocjonalny, który wpływa na funkcjonowanie człowieka. Osoby w kryzysie doświadczają lęku, poczucia bezsilności, dezorientacji i silnego napięcia psychicznego. Osobą będąca w kryzysie wymaga zewnętrznego wsparcia, ponieważ bez niego może doświadczyć konsekwencji zaburzeń nastroju takich jak m. in. depresja, zachowania, czy funkcji poznawczych (tj. np. pamięć, uwaga, uczenie się).
Sytuacje takie jak śmierć bliskiej osoby, nagła utrata pracy, rozwód – każda z tych sytuacji może wywołać kryzys – kryzys sytuacyjny. Poczucie kryzysu to nie tylko sama sytuacja, to też indywidualna reakcja osoby na to czego doświadcza i jak potrafi sobie z tym faktem poradzić. Psychologia postrzega kryzys m. in.: jako reakcje na sytuacje, a nie jako zaburzenie. Każdy człowiek może doświadczyć kryzysu niezależnie od swoich sił psychicznych, pozytywnego nastawienia do życia, czy wcześniejszych doświadczeń, które będą przekraczać jego zdolności adaptacyjne.
Kryzys może wywołać:
- zdarzenie nagłe i traumatyczne (np. wypadek, śmierć bliskiej osoby),
- zmiana życiowa (np. przeprowadzka, narodziny dziecka, emerytura),
- kumulacja drobnych stresorów (np. długotrwałe napięcie w pracy, problemy finansowe, brak wsparcia).
Powyższe przykłady wydarzeń doświadczanych przez człowieka, reakcje na nie, nie ujawniają jego bezradności, lecz wykraczają poza zdolności psychiczne do radzenia sobie z sytuacją trudną.
Osoba doświadczająca kryzysu nie powinna bagatelizować swoich uczuć, ponieważ każdy ma prawo do słabości i trudnych emocji. Poprzez szukanie wsparcia m. in. rozmowy z bliskimi, grupy wsparcia, kontakt z psychologiem czy terapeutą w tym przypadku może być kluczowy. By poczuć się lepiej osoba doświadczająca kryzysu powinna zadbać o dobry sen, prawidłowe odżywianie, czy aktywność fizyczną. To może brzmieć banalnie, lecz osobie w kryzysie to bardzo pomaga. Ze względu na doświadczane trudne emocje, napięcie, warto unikać pochopnych decyzji jak np.: rezygnacja z pracy, rozstanie.
Jeśli kryzys psychiczny trwa dłużej niż kilka tygodni i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie, warto skorzystać z pomocy specjalisty. Psycholog, psychiatra lub psychoterapeuta pomoże zrozumieć sytuacje, uporządkować emocje i znaleźć drogę wyjścia – bo nawet najtrudniejszy kryzys ma swój koniec.
Autorką artykułu jest mgr Magdalena Orzechowska-Siara, psycholog kliniczny, kurator społeczny, pedagog
