Rozmawiaj o pieniądzach
Rozmawiaj z nastolatkiem o pieniądzach. To przecież ważny temat, dotyczący każdego człowieka. Nastolatek potrafi już ze zrozumieniem przyjąć pewne kwestie, śmiało można go wtajemniczać w różne aspekty materialnej sytuacji rodziny. Warto go uczyć, jak odpowiedzialnie podchodzić do tematu finansów, jak rozsądnie gospodarować zasobami, warto rozmawiać o pracy, zarobkach i kosztach życia.
Oczywiście to nie nastolatek powinien czuwać nad budżetem rodzinnym, ale powinien być włączany w niektóre tematy i decyzje. To wiele ułatwia – jeśli wie, ile mniej więcej zarabiasz, ile co w życiu kosztuje, to łatwiej jest potem mu wytłumaczyć, dlaczego nie dasz mu pieniędzy na nowy elektroniczny gadżet. Łatwiej zrozumie, że niekiedy nie masz czasu z nim pogadać, bo musisz wziąć nadgodziny, byście mogli pojechać na wymarzone rodzinne wakacje. Zwiększając jego świadomość dotyczącą realiów życia, wychowujesz go do dorosłości i samodzielności.
Już w odniesieniu do małych dzieci można stwierdzić, że jeżeli nie mają żadnych obowiązków (oprócz nauki), to nie pozwalamy im na kształtowanie w sobie zaradności ani odpowiedzialności.
Przede wszystkim rozmawiaj z nastolatkiem o pieniądzach. Wspólne zarządzanie i podejmowanie niektórych decyzji (np. jedziemy na majówkę w góry czy zostajemy w domu i oszczędzamy na dalszą podróż w wakacje?) pomoże nastolatkom poczuć, że są ważną częścią rodziny.
To bardzo ciekawy sposób na wspólne spędzanie czasu – może raz w miesiącu w pierwszą sobotę usiądziecie razem i wspólnie opłacicie raty kredytów oraz rachunki? Pokażesz dziecku, jak zarządzasz domowym budżetem? Może Twój nastolatek nauczy Cię obsługi jakiegoś programu do planowania finansów? To bardzo ciekawy sposób na wspólne spędzanie czasu – może raz w miesiącu w pierwszą sobotę usiądziecie razem i wspólnie opłacicie raty kredytów oraz rachunki?
Czy dawać nastolatkom kieszonkowe i w jakiej wysokości?
Uczenie gospodarowania zasobami, oszczędzania jest ważne i dzięki kieszonkowemu możliwe. Zdecydowanie jestem zwolenniczką dawania kieszonkowego i uczenia gospodarowania tymi pieniędzmi zamiast postawy „dam mu, kiedy poprosi”. Uczenie gospodarowania zasobami, oszczędzania jest ważne i dzięki kieszonkowemu możliwe. Wysokość kieszonkowego zależy od wielu czynników, między innymi od zarobków rodziców, czyli finansowych możliwości rodziny.
Robiąc ankietę wśród swoich uczniów, dowiedziałam się, że dla nastolatków w wieku 15–16 lat najczęściej jest to od 50 do 100 zł miesięcznie (czasami w systemie tygodniówki).
Rodzice często się zastanawiają, czy wychowawcze jest płacenie dzieciom za pomaganie w domu. Otóż uważam, że nie powinno się tak robić. Przecież wszyscy mają w domu obowiązki, dorośli też i nikt im nie płaci za ich wykonywanie. Czym innym są natomiast dodatkowe prace domowo-remontowe, które wykonałby ktoś inny za opłatą. Tutaj uzasadnione jest ustalenie wynagrodzenia za pracę. Uważam to zresztą za bardzo dobry sposób na dorobienie sobie przez młodych ludzi do kieszonkowego – może zaproponujesz nastolatkowi, by zaoferował koszenie trawnika albo wyprowadzanie psa sąsiadów i włączył w ten pomysł kolegów? Być może z czasem przerodzi się to w nieźle prosperujący lokalny biznes?
Czy stosować nagrody i prezenty pieniężne?
Prezenty pieniężne w mojej opinii są niewychowawcze. Pieniędzy w życiu nie dostaje się za nic – pieniądze się zarabia. Jak rozumieć stres? Co do nagród – pytanie, za co chcesz nagradzać. Jeśli oceny – jestem temu przeciwna. System edukacji w Polsce to trudny i rozległy temat. Oceny są jego nieodłączną częścią. Jestem pracownikiem publicznej oświaty, pedagogiem i nauczycielką. Proszę, uwierz mi, gdy mówię, że oceny nie mają takiego dużego znaczenia – myśląc o perspektywie reszty życia.
Jako rodzic musisz wiedzieć, że oceny są bardzo często zupełnie niewspółmierne do poziomu wiedzy i pracy włożonej w opanowanie danego zagadnienia. Są uczniowie, którzy nigdy nie będą mieli dobrych ocen, ale – to nie znaczy, że nie osiągną w życiu sukcesu. Dlatego nagradzanie pieniędzmi dobrych ocen może być niesprawiedliwe i prowadzić do frustracji młodego człowieka, który nie uzyska dobrych efektów pomimo starań.
Jeśli chcesz nagradzać pieniędzmi dobre, czyli tzw. grzeczne zachowanie nastolatka, to muszę stanowczo stwierdzić, że także jestem temu przeciwna. Przekupywanie dziecka, by spełniało nasze wymagania i oczekiwania, nie ma nic wspólnego z wychowaniem. Prezenty pieniężne w mojej opinii są niewychowawcze. Pieniędzy w życiu nie dostaje się za nic – pieniądze się zarabia. Prezent to coś innego – miły podarunek świadczący o tym, że zadaliśmy sobie trochę trudu, wybraliśmy lub zrobiliśmy własnoręcznie coś, co obdarowany lubi, czym się interesuje, co nam do obdarowanego pasuje… Wszystko zależy jednak od sytuacji i od człowieka. Jeśli nasz nastolatek jest pracowity i obowiązkowy, rozumie wartość pieniądza, oszczędza sobie na konkretny cel – wtedy rzeczywiście dorzucenie pewnej kwoty do skarbonki może być miłym gestem i dobrym prezentem.
Czy kontrolować, na co nastolatek przeznacza dawane mu pieniądze?
Jeśli już zdecydowałeś się wyznaczyć nastolatkowi kieszonkowe, to daj mu możliwość swobodnego korzystania z tych zasobów. Nawet jeśli przeznacza je na (w Twoim rozumieniu) głupoty. Jeśli będziesz stale kontrolował, co robi ze swoimi pieniędzmi, nie nauczysz go samodzielnego i odpowiedzialnego gospodarowania.
Ustalcie wspólne zasady dotyczące wykorzystania kieszonkowego – np. że za swoje pieniądze kupuje jedzenie i napoje na spotkaniach towarzyskich, jednak jeśli będzie chciał kupić książkę, bilet do teatru (no dobra, do kina), to jesteś w stanie mu raz w miesiącu dopłacić.
Wyraźnie zaznacz, że się nie zgadzasz, żeby przeznaczał te pieniądze na używki.
Praktyczne wskazówki
- Rozmawiaj z nastolatkiem o rodzinnych finansach.
- Pomału go wprowadzaj w zarządzanie domowym budżetem.
- Wyznacz mu kieszonkowe i daj możliwość swobodnego korzystania z niego, ale uprzednio wyznacz granice i zasady.
- Nie kontroluj wydatków nastolatka – daj mu się uczyć na błędach.
- Nastolatek może pracować (z uwzględnieniem szczególnych przepisów prawa). Polecam.
- Nawet jeśli jesteś zamożny, kształtuj w nastolatku szacunek do pracy i pieniądza. To nieprzyzwoite, by dziecko dostawało w prezencie gadżet o wartości czyjejś miesięcznej pensji.
W następnym biuletynie napiszemy o znajomych.
Chcesz dowiedzieć się więcej, zapraszamy po poradnik na naszą stronę www.dorastajznami.org
Artykuł przygotowany na podstawie poradnika Fundacji pt. „Rozmowy o nastolatkach”. Autorką poradnika jest Marta Wrzosek – pedagog, doradca edukacyjno-zawodowy i działaczka społeczna związana z edukacją i kulturą. Przewodnicząca Rady Fundacji Wizja. Od lat we współpracy z placówkami oświatowymi i opiekuńczo-wychowawczymi, instytucjami kultury oraz organizacjami pozarządowymi realizuje autorskie programy profilaktyczne skierowane do dzieci i młodzieży.
