Standardy ochrony małoletnich

Nie ulega wątpliwości, że dobro i bezpieczeństwo dzieci jest kwestią, na której rodzicom bardzo zależy. W szczególności, gdy ich pociechy pozostają w szkole, na zajęciach pozalekcyjnych czy na różnego rodzaju wyjazdach.

W tym zakresie na szczególną uwagę zasługują wprowadzone przepisy dotyczące standardów ochrony małoletnich (wprowadzone ustawą o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw – tzw. ustawą Kamilka z dnia 28 lipca 2023 roku).

Standardy Ochrony Małoletnich przede wszystkich określają wzorce zachowań (zarówno negatywnych jak i pozytywnych), przez co minimalizują zagrożenia. Wprowadzają też procedury alarmowe, które pozwalają na odpowiednie reagowanie w sytuacji, kiedy mimo całego wysiłku, jednak do takiej sytuacji jak krzywdzenie dzieci dochodzi.

Przepisy dotyczące standardów ochrony małoletnich znajdują się w art. 22b i 22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniem przestępczości na tle seksualnym i ochronie małoletnich.

Gdzie są wprowadzane standardy ochrony małoletnich?

Zgodnie z ustawą obowiązek przygotowania i wprowadzenia standardów ochrony małoletnich mają wszystkie podmioty, których działalność w jakimkolwiek stopniu wiąże się z pracą z dziećmi albo w których przebywają lub mogą przebywać dzieci. Dotyczy to placówek opiekuńczych, wychowawczych, resocjalizacyjnych, religijnych, artystycznych, medycznych, rekreacyjnych, sportowych lub związanych z rozwijaniem zainteresowań. A zatem między innymi szkół, klubów sportowych, placówek ochrony zdrowia, domów dziecka, muzeów i domów kultury, ale też osób prowadzących prywatne korepetycje. Obowiązek wprowadzenia standardów mają także podmioty świadczące usługi hotelarskie oraz turystyczne, a także prowadzące inne miejsca zakwaterowania zbiorowego.

Co powinny określać standardy ochrony małoletnich?

W standardach, w sposób dostosowany do charakteru i rodzaju placówki lub działalności, określa się w szczególności:

• zasady zapewniające bezpieczne relacje między małoletnim a personelem placówki lub organizatora, a w szczególności zachowania niedozwolone wobec małoletnich;
• zasady i procedurę podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia lub posiadania informacji o krzywdzeniu małoletniego;
• procedury i osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego, zawiadamianie sądu opiekuńczego oraz w przypadku instytucji, które posiadają takie uprawnienia, osoby odpowiedzialne za wszczynanie procedury „Niebieskie Karty”;
• zasady przeglądu i aktualizacji standardów;
• zakres kompetencji osoby odpowiedzialnej za przygotowanie personelu placówki lub organizatora do stosowania standardów, zasady przygotowania tego personelu do ich stosowania oraz sposób dokumentowania tej czynności;
• zasady i sposób udostępniania rodzicom albo opiekunom prawnym lub faktycznym oraz małoletnim standardów do zaznajomienia się z nimi i ich stosowania;
• osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń o zdarzeniach zagrażających małoletniemu i udzielenie mu wsparcia;
• sposób dokumentowania i zasady przechowywania ujawnionych lub zgłoszonych incydentów lub zdarzeń zagrażających dobru małoletniego;
• wymogi dotyczące bezpiecznych relacji między małoletnimi, a w szczególności zachowania niedozwolone;
• zasady korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do sieci Internet;
• procedury ochrony dzieci przed treściami szkodliwymi i zagrożeniami w sieci Internet oraz utrwalonymi w innej formie;
• zasady ustalania planu wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia.

Trzeba także pamiętać, że obowiązek wprowadzenia standardów mają także podmioty świadczące usługi hotelarskie oraz turystyczne, a także prowadzące inne miejsca zakwaterowania zbiorowego, w zakresie niezbędnym do zapewnienia ochrony małoletnich. W takim przypadku, standardy, w sposób dostosowany do charakteru i rodzaju prowadzonych usług, określają w szczególności:

• zasady zapewniające bezpieczne relacje między personelem podmiotu a małoletnim, a w szczególności zachowania niedozwolone wobec małoletnich;
• zasady i procedury identyfikacji małoletniego przebywającego w obiekcie hotelarskim i jego relacji w stosunku do osoby dorosłej, z którą przebywa w tym obiekcie;
• zasady i procedury reagowania w przypadku uzasadnionego przypuszczenia, że dobro małoletniego znajdującego się na terenie obiektu hotelarskiego lub korzystającego z usług turystycznych jest zagrożone;
• procedury i osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego oraz zawiadamianie sądu opiekuńczego;
• zakres kompetencji osoby odpowiedzialnej za przygotowanie personelu podmiotu do stosowania standardów, zasady przygotowania tego personelu do ich stosowania oraz sposób dokumentowania tej czynności.

W praktyce oznacza to między innymi, że nowe przepisy nakładają na osoby wynajmujące nieruchomości, takie jak hotele i pensjonaty, a także te oferujące najem krótkoterminowy, obowiązek sprawdzania relacji między dzieckiem a jego opiekunem podczas meldowania. Pracownicy tych obiektów muszą upewnić się, czy dziecko znajduje się pod opieką osoby, która faktycznie ma do tego prawo. Dodatkowo, w przypadku podejrzenia zagrożenia, np. gdy dziecko wydaje się zagubione lub niepewne, pracownicy są zobowiązani do podjęcia odpowiednich działań, w tym zgłoszenia sytuacji odpowiednim służbom.

Co ważne, standardy sporządza się tak, by były one zrozumiałe również przez osoby małoletnie. Ponadto, w standardach uwzględnia się sytuację dzieci niepełnosprawnych oraz dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Kto ma obowiązek stosować się do standardów ochrony małoletnich?

W ustawie rozszerzeniu uległy zapisy o obowiązku sprawdzania niekaralności pracowników (niezależnie od formy zatrudnienia) i współpracowników instytucji i firm pracujących z dziećmi. Niekaralność ma być weryfikowana nie tylko (jak było dotychczas) w Krajowym Rejestrze Sprawców Przestępstw na tle Seksualnym, lecz także w Krajowym Rejestrze Karnym (co dotąd miało miejsce wyłącznie w odniesieniu do wybranych zawodów) oraz w rejestrze karnym kraju, w którym dana osoba była zatrudniona w ciągu ostatnich 20 lat.

Zakres osób zobowiązanych do zapoznania się ze Standardami w danej placówce jest bardzo szeroki. Obejmuje nie tylko pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, ale także osoby współpracujące na innych zasadach, takie jak stażyści, praktykanci czy wolontariusze. Kluczowym kryterium jest potencjalna możliwość kontaktu z małoletnimi. Co więcej, obowiązek ten dotyczy również personelu pomocniczego, takiego jak sprzątaczki, woźni, kucharki czy nawet palacze. Wystarczy potencjalna możliwość styczności. Oznacza to, że nawet osoby, które rzadko mają bezpośredni kontakt z dziećmi, ale istnieje choćby minimalna szansa na takie spotkanie, powinny zapoznać się z wdrożonymi Standardami i potwierdzić ten fakt.

Rola rodziców

Niezwykle istotną rolę w systemie ochrony małoletnich odgrywają również rodzice. Placówki oświatowe mają obowiązek umożliwić rodzicom zapoznanie się ze standardami ochrony małoletnich, a także zachęcać ich do ich przestrzegania, szczególnie w przypadkach, gdy mają bezpośredni kontakt z innymi dziećmi. Obowiązek ten można zrealizować np. poprzez publikację dokumentu na stronie internetowej placówki lub umożliwienie wglądu w dokument w miejscach dostępnych dla rodziców.

Dodatkowo, w przypadku rodziców, którzy aktywnie uczestniczą w życiu szkoły, np. biorą udział w wycieczkach czy zajęciach, placówka powinna wymagać od nich podpisania oświadczenia, że zapoznali się ze standardami ochrony małoletnich i będą się do nich stosować.

Wszyscy rodzice powinni więc pamiętać o regulacjach nakładających na poszczególne instytucje i placówki konieczność wdrożenia standardów ochrony małoletnich, zapoznać się z nimi i czuwać, by były one nie tylko zbiorem pięknych ale pustych zasad, lecz by były realizowane i służyły dobru małoletnich.