Anoreksja to zaburzenie, którego charakterystyczną cechą jest celowa utrata wagi wywołana i podtrzymywana przez osobę chorą. Znaczny spadek wagi lub brak przyrostu wagi spowodowany jest odchudzaniem się. Spadek masy ciała wynosi co najmniej 15 procent poniżej wagi prawidłowej. Osoba cierpiąca na anoreksję może ważyć np. około 40 kg przy przeciętnym wzroście i nadal się odchudzać w przekonaniu, że jest otyła. Może okresowo odmawiać przyjmowania pokarmów, spożywać głównie owoce lub chude jogurty i płatki, przesadnie unikać kalorycznego pożywienia (np. wielokrotnie zmieniać wodę podczas gotowania chudego mięsa, odcedzać tłuszcz z zupy). Zaburzenie pojawia się najczęściej u dorastających dziewcząt i młodych kobiet, choć zdarza się także u dzieci zbliżających się do okresu pokwitania i dojrzałych kobiet aż do okresu menopauzy. Bardzo rzadko chorują chłopcy przed okresem dojrzałości i młodzi mężczyźni. Niedożywieniu spowodowanemu przez anoreksję towarzyszą zaburzenia endokrynologiczne, metaboliczne i zaburzenia funkcji somatycznych. Niekiedy można się spotkać z rozróżnianiem anoreksji na typ restrykcyjny (tzn. przebiegający bez prowokowania wymiotów) oraz bulimiczny (w którym dochodzi do prowokowania wymiotów, podobnie jak w przypadku bulimii).
Bulimia objawia się nawracającymi epizodami przejadania się. Osoba chora często myśli o jedzeniu i odczuwa silne pragnienie lub poczucie przymusu jedzenia. Osoba cierpiąca na bulimię może spożywać w pośpiechu ogromne ilości pokarmu, np. chipsy, słodycze, niekiedy nawet pokarmy niedogotowane lub nierozmrożone.
Drugą ważną cechą bulimii jest przeciwdziałanie przybieraniu na wadze. W tym celu po objadaniu się osoba chora może prowokować wymioty. W ten sposób może na przemian objadać się i wymiotować nawet kilka razy dziennie. Początkowo prowokuje wymioty, wkładając sobie palce do gardła, z czasem jednak jest w stanie wymiotować na życzenie. Z biegiem lat wymiotowanie staje się jak uzależnienie – trudno powstrzymać się przed wymiotowaniem po posiłku. Część osób chorych na bulimię nie prowokuje wymiotów, lecz przeciwdziała tyciu, stosując okresowe głodówki, leki obniżające łaknienie i przeczyszczające lub uprawiając intensywne ćwiczenia fizyczne. W rezultacie bulimiczki zazwyczaj mają prawidłową wagę, zewnętrznie niczym nie wyróżniając się wśród rówieśniczek.
Podobnie jak w anoreksji na bulimię chorują głównie kobiety, lecz pierwsze objawy tej choroby występują w nieco późniejszym wieku. Niekiedy anoreksja przechodzi w bulimię, tj. anorektyczka przybiera na wadze, pojawiają się u niej miesiączki, ale zaczyna się przejadać i wymiotować.
Podobnie do bulimii objawia się kompulsywne objadanie się (inaczej – przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi), lecz osoba cierpiąca na to zaburzenie nie przeciwdziała jego efektom. W trakcie napadu niekontrolowanego objadania się konsumowane są zazwyczaj produkty wysokokaloryczne. Osoba objadająca się kompulsywnie potrafi w krótkim czasie np. zjeść kilka tabliczek czekolady lub kilkadziesiąt ciastek. W rezultacie może się doprowadzić do znacznej otyłości.
Dla wielu chorych objadanie się staje się formą regulowania uczuć – reakcją na sytuacje stresowe lub inne wydarzenia powodujące napięcie emocjonalne. Jednakże część chorych objada się nie tylko wtedy, gdy zdarzy się coś przykrego, ale także gdy się nudzi.
Do zaburzeń odżywiania nie zalicza się otyłości, która jest niepożądanym skutkiem chorób somatycznych lub rezultatem przyjmowania niektórych leków, np. długotrwałego przyjmowania neuroleptyków.
Zaburzenia odżywiania
Zaburzenia odżywiania mogą być powodem licznych szkód zdrowotnych. Głodzenie się powoduje zaburzenia endokrynologiczne przejawiające się zanikiem miesiączkowania i utratą zainteresowań seksualnych. Obniża się poziom cukru we krwi, spada tętno, ciśnienie i temperatura ciała. Mogą się pojawić obrzęki głodowe na kończynach dolnych, wybroczyny oraz bóle brzucha, biegunki lub zatwardzenia. Niekiedy występują zaburzenia pracy nerek, rzeszotowacenie kości i zaburzenia równowagi elektrolitowej. W niektórych wypadkach wyniszczenie organizmu może prowadzić do śmierci.
Leczenie anoreksji wymaga niekiedy hospitalizacji w celu ratowania życia zagrożonego wskutek wyniszczenia organizmu długotrwałą głodówką. Wówczas celem oddziaływań medycznych jest przywrócenie równowagi elektrolitowej oraz podniesienie wagi ciała do poziomu odsuwającego zagrożenie życia chorej. W dalszej kolejności należy stosować psychoterapię.
W przypadku bulimii częste wymiotowanie może powodować schorzenia dziąseł i ubytki zębów, odwodnienie, zaburzenia równowagi elektrolitowej, zaburzenia pracy serca, uszkodzenie nerek, odwrócenie perystaltyki jelit, tężyczkę, napady padaczkowe, osłabienie mięśni lub znaczny spadek masy ciała. W skrajnych przypadkach prowadzi do arytmii pracy serca mogącej spowodować śmierć. Z kolei otyłość może być niebezpieczna dla zdrowia ze względu na większe ryzyko choroby wieńcowej, wylewu i ataku serca.
Chcesz dowiedzieć się więcej, zapraszamy po poradnik na naszą stronę www.dorastajznami.org
Artykuł przygotowany na podstawie poradnika Fundacji zatytułowanego „Rozmowy o zaburzeniach odżywiania”. Autorem poradnika jest Bogusław Włodawiec psycholog, psychoterapeuta. Specjalizuje się w problematyce zaburzeń odżywiania, zaburzeń lękowych, depresji, uzależnienia od alkoholu, współuzależnienia i DDA. Jest autorem kilkudziesięciu publikacji w czasopismach specjalistycznych.
